 | ΣΠΗΛΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ ΑΡΗΣ |
Ο ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΣ ΩΣ ΑΝΑΓΚΗ
Μια πρωτογενής μορφή εθελοντισμού εμπεριέχεται στη φράση του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών Τζον Κένεντι «μη ρωτάς τί μπορεί να κάνει η χώρα σου για σένα ρώτα τι μπορείς να κάνεις εσύ για τη χώρα σου». Μπορεί κάτι τέτοιο να φαντάζει δραματικά υπερβατικό στην εποχή μας, πλην όμως αν όλοι λειτουργήσουμε σε αυτή τη βάση, τότε και η κοινωνική πραγματικότητα θα είναι και δραματικά καλύτερη. Ομολογουμένως, η στάση της Ελληνικής κοινωνίας πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες δεν ήταν ακριβώς αυτή που περιγράφει ο Κένεντι.
Σύμφωνα με σχετικές έρευνες το επίπεδο ευαισθητοποίησης των Ελλήνων πολιτών έναντι της ιδέας του εθελοντισμού πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες ήταν πολύ χαμηλό. Οι 6 στους 10 Έλληνες δεν γνώριζαν τι είναι εθελοντισμός και δυστυχώς 4 στους 10 δήλωναν ότι δεν επιθυμούν να συμμετέχουν σε μια εθελοντική κίνηση.
Ευτυχώς όμως ένα από τα πολλά στοιχήματα που τελικά κερδίσαμε με την επιτυχημένη διεξαγωγή των Ολυμπιακών Αγώνων είναι αυτό του εθελοντισμού. Είναι νωπή ακόμα στις μνήμες μας η εικόνα των εθελοντών να πλημμυρίζουν τους δρόμους της πόλης, να καλωσορίζουν με τις έξυπνες ατάκες τους επισκέπτες των Ολυμπιακών εγκαταστάσεων, να αποτελούν μια από τις πιο χαρούμενες νότες αλλά και να συνεισφέρουν ουσιαστικά στην επιτυχία των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας.
Για να έχουμε μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα πρέπει να εξετάσουμε τι είναι ο εθελοντισμός. Ο εθελοντισμός, λοιπόν, καλύπτει ολόκληρο το φάσμα της ανθρώπινης δραστηριότητας και προσφέρεται από τον καθένα από εμάς ατομικά, αλλά και μέσα από τη συλλογική δράση σωματείων, οργανώσεων, συλλόγων και μη κυβερνητικών οργανώσεων. Με τον όρο αυτό αποδίδουμε τη συμμετοχή και συνεισφορά των ατόμων σε ένα πλαίσιο μη αμειβομένων δράσεων. Ο εθελοντισμός πέρα και πάνω από προσωπικά οφέλη, αποτελεί την υπέρτατη μορφή κοινωνικής δράσης και προσφοράς που οι σημερινές κοινωνίες πρέπει να αναζητούν και να αναδεικνύουν καθημερινά.
Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι ο εθελοντισμός είναι στάση ζωής αλλά και πράξη ζωής. Σήμερα, περισσότερο από κάθε άλλη εποχή, η ανθρωπότητα, οι λαοί και οι κοινωνίες έχουν ανάγκη από την εθελοντική δράση. Και αυτό γιατί στις σημερινές κοινωνίες του αδυσώπητου ανταγωνισμού, του άκρατου καταναλωτισμού, της εμπορευματοποίησης και της αποξένωσης, οι πολίτες δεν πρέπει να μένουν αδιάφοροι, ούτε απαθείς στους κινδύνους και τις αβεβαιότητες που καλούνται να αντιμετωπίσουν. Η δική μας προσωπική συμμετοχή, η αμφισβήτηση αυτών που θεωρούνται επιβεβλημένα, η συλλογική δράση, μπορούν να δώσουν λύσεις, μπορούν να αποτρέψουν συμπεριφορές και δράσεις που αποτελούν τροχοπέδη στην πρόοδο της κοινωνίας και του πολιτισμού μας. Και αυτό αποτελεί αδήριτη ανάγκη της ανθρώπινης φύσης.
Ιστορικά, οι εθελοντικές οργανώσεις ήρθαν να καλύψουν τις αδυναμίες, τα ελλείμματα και τις ανεπάρκειες του κράτους στην αντιμετώπιση των κοινωνικών αναγκών των πολιτών. Τον εθελοντισμό στη λιγότερο αναπτυγμένη του μορφή σίγουρα όλοι τον έχουμε βιώσει. Πρόκειται για την αλληλεγγύη, την αλληλοεξυπηρέτηση και την αλληλοβοήθεια των μελών μιας κοινωνίας ή ακόμα και μεταξύ κοινοτήτων σε ώρες κρίσης (για παράδειγμα αιμοδοσία σε ατομικό επίπεδο ή αντιμετώπιση μιας φυσικής καταστροφής σε κοινοτικό). Στην πιο εξελιγμένη μορφή του περιλαμβάνονται διαρκείς προσπάθειες για ανθρωπιστική βοήθεια, εξάλειψη της φτώχειας, προστασία του περιβάλλοντος, ειρήνη και προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα, η Greenpeace , ο Ερυθρός Σταυρός, ανάμεσα σε πολλές άλλες, αποτελούν παραδείγματα οργανώσεων που στηρίζονται στον εθελοντισμό για να προσφέρουν την ουσιαστική και καταλυτική παρέμβαση τους στους οικείους τομείς δραστηριοτήτων τους.
Τα τελευταία χρόνια το εθελοντικό κίνημα επιχειρεί να δώσει μια νέα πρόταση και μια νέα διάσταση στην νοοτροπία της συμβατικής κοινωνικής συλλογικότητας και στη χώρα μας. Καλείται να ανατρέψει ένα κοινωνικό στερεότυπο προκαταλήψεων που διέπεται από τη λογική της παθητικότητας, και να εγκαθιδρύσει μια φρέσκια, ζωντανή και ανθρώπινη οπτική σε ένα ευρύτατο φάσμα κοινωνικών προβλημάτων.
Στις μέρες μας, το εθελοντικό κίνημα οφείλει να αποτελεί την υγιή αντίδραση και απάντηση της οργανωμένης κοινωνίας σε φαινόμενα αδράνειας και αποχής. Οφείλει να αποτελεί τη μεγάλη πρόκληση για υπέρβαση και ρήξη με κοινωνικά στερεότυπα και συμπεριφορές παρωχημένες και αναχρονιστικές. Οι εθελοντικές οργανώσεις σε διαφορετικούς τομείς και επίπεδα δράσης είναι υπεύθυνες για την ανάληψη του ρόλου της μετουσίωσης της έννοιας των ατομικών δράσεων του 'πολίτη' -μέσω της εθελοντικής δράσης- σε συλλογική και συμμετοχική δράση, άρα σε 'κοινωνία των πολιτών'.
Συνήθως διαπιστώνεται η απαίτηση να έχει το κράτος το σύνολο της κοινωνικής ευθύνης σε όλα τα επίπεδα. Και πραγματικά ο εθελοντισμός αναλαμβάνει ρόλους που το κράτος αδυνατεί να παίξει ή δρα συμπληρωματικά. Για την εμπέδωση, όμως, της ιδέας του εθελοντισμού ευθύνη έχουν από κοινού και οι πολίτες και το κράτος. Για να ζητήσει από τον πολίτη να εμπλακεί στον εθελοντισμό, το κράτος οφείλει να του εμφυσήσει την βούληση για κάτι τέτοιο παρέχοντας του το κατάλληλο κοινωνικό πλαίσιο για να νιώσει την ανάγκη να εμπλακεί. Στην αντίθετη περίπτωση απομακρύνεις τον πολίτη και τον κάνεις να στέκεται απέναντι και όχι δίπλα, και τελικά να μη συμμετέχει, κάτι το οποίο ίσχυε πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Όμως και ο πολίτης φέρει το μερίδιο της ευθύνης του. Ο πολίτης οφείλει να κατανοήσει τη δύναμη που έχει ο ίδιος ως μονάδα και να επιδιώκει να ενώσει τη φωνή του με τις άλλες μονάδες έτσι ώστε να υπάρχει συνολική συμμετοχή.
Σε μια κοινωνία που καθημερινά διαπιστώνουμε ότι επικρατεί το ατομικό επί του συλλογικού, όπου κυριαρχεί το προσωπικό όφελος επί του κοινωνικού, ο εθελοντισμός έρχεται να προσδώσει στο ατομικό τη συλλογική και κοινωνική του διάσταση. Επιπλέον, ο εθελοντισμός δίνει νόημα και περιεχόμενο σε πανανθρώπινες αξίες, λιγότερο ή περισσότερο ξεχασμένες, όπως είναι η συλλογική δράση, η κοινωνική αλληλεγγύη, η κοινωνική προσφορά, η αγάπη προς τον συνάνθρωπο μας. Και αυτό γιατί ο εθελοντισμός δεν είναι καθαρά θέμα τεχνοκρατικό. Είναι θέμα προσφοράς ψυχής. Και πρέπει πρωτ' απ' όλα να καταθέσουμε την ψυχή μας, για να αλλάξουμε τη νοοτροπία των αγκυλωμένων κοινωνικών συμβάσεων. Προς το σκοπό αυτό, είναι ανάγκη να γίνει κατανοητή η προσφορά όλων των εθελοντικών οργανώσεων, να γίνει συνείδηση και προσφορά ψυχής και αγάπης προς τον άνθρωπο και το περιβάλλον, τον πολιτισμό και την κοινωνία.
Ο εθελοντισμός οφείλει να αναδεικνύεται ως ένας τρίτος πυλώνας στον κοινωνικό βίο. Ένας πυλώνας, ο οποίος πέρα από τους δύο παραδοσιακούς αμιγείς χώρους, του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, περιλαμβάνει όλες τις ενεργές δυνάμεις και δράσεις που αφιερώνονται στην ανάληψη του πολύπλευρου κοινωνικού έργου που καλείται να επιτελέσει. Με αυτή την έννοια, μπορεί ακόμα να χαρακτηρισθεί ως μια νέα μορφή πολιτικής, που εκφράζει το ευγενέστερο νόημα της και δίνει τη δυνατότητα της άμεσης συμμετοχής όλων των πολιτών.
Οι Ολυμπιακοί Αγώνες της Αθήνας έδωσαν νέα διάσταση και πνοή στο εθελοντικό κίνημα της χώρας. Κατάφεραν να κινητοποιήσουν χιλιάδες ανθρώπους στην υλοποίηση ενός στόχου εθνικής εμβέλειας. Επιβάλλεται να προστατεύσουμε σήμερα την εθελοντική δράση από τα φαινόμενα λήθης, εκμαυλισμού και εξαχρείωσης. Πρέπει να εκμεταλλευτούμε τη δυναμική που δημιούργησαν οι Ολυμπιακοί Αγώνες και να δημιουργήσουμε το κατάλληλο πλαίσιο που να διευκολύνει την παροχή και τη συμμετοχή, να τιμά και να επιβραβεύει την ανιδιοτέλεια και τον αλτρουισμό και να προάγει ως συνέπεια την ουσιαστική κοινωνία των πολιτών. Η ανάπτυξη του εθελοντικού κινήματος σήμερα, χρειάζεται μεθοδολογία, και έχει ανάγκη την αμέριστη ενθάρρυνση και υποστήριξη, έτσι ώστε να μπορέσει να αποδείξει και να διευκολύνει τη θέληση, την προσφορά και την αγάπη του κάθε ατόμου να ενταχθεί σε αυτή την κινητοποίηση των κοινωνικών ομάδων.
|
| |
|
|
