 | ΓΚΕΡΕΚΟΥ ΑΝΤΖΕΛΑ |
ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟ
Γιατί είναι τόσο σημαντικό να είναι κανείς εθελοντής; είναι η ανάγκη για αλληλοβοήθεια; Η ανάγκη για συλλογική δράση; Μήπως ο εθελοντισμός είναι μια αξία έμφυτη, που ενυπάρχει ούτως ή άλλως;
Προσωπικά με τρομάζει απόλυτα η ιδέα μιας κοινωνίας, στην οποία η έννοια της αλληλοβοήθειας είναι παντελώς άγνωστη. Το να μπορείς να «προσφέρεις» στούς γύρω σου, δεν είναι μια διαδικασία μονόδρομη υπάρχει πάντοτε όφελος και για τις δύο πλευρές - και μάλιστα σημαντικό, Η αξία των πραγμάτων και των συμπεριφορών άλλωστε, δεν προσμετράται αποκλειστικά με υλικά κριτήρια. Τα κίνητρα της ανιδιοτελούς προσφοράς στους άλλους, δεν μπορεί ποτέ να είναι ωφελιμιστικά ή «αριθμητικά», γιατί στην περίπτωση αυτή πολύ απλά, ακυρώνεται η ίδια η έννοια της πράξης της προσφοράς. Πιστεύω ότι ο εθελοντισμός καλύπτει μια πραγματική, βαθιά και εσωτερική ανθρώπινη ανάγκη.
Πως αντιλαμβάνεστε τον εθελοντισμό; Πιστεύετε ότι είναι μια διαδικασία η οποία διδάσκεται, μαθαίνεται ή πηγάζει από μέσα μας;
Όχι δεν πιστεύω ότι ο εθελοντισμός είναι μια αξία την οποία είτε την έχει κάποιος, είτε όχι. Όλα τα ανθρώπινα συστήματα αξιών, είναι παράγωγα συγκεκριμένων πολιτισμών, συγκεκριμένων συστημάτων παιδείας και συγκεκριμένων ιστορικών παραγόντων. Κατά συνέπεια πιστεύω ότι είναι μια αξία, η οποία μπορεί να μεταδοθεί, να διδαχθεί και να εμπεδωθεί ως πρακτική. Φυσικά αυτό δεν μπορεί να είναι ένα αποτέλεσμα, το οποίο θα προκύψει από τη μία μέρα στην άλλη. Πρόκειται για μια ολόκληρη νοοτροπία η οποία οφείλει να καλλιεργηθεί, ούτως ώστε να μετατραπεί σε αυτονόητη ενέργεια. Είναι γεγονός ότι η Ελληνική κοινωνία, δεν είναι μια κοινωνία στην οποία έχει καλλιεργηθεί συστηματικά η έννοια του εθελοντισμού και της ανιδιοτελούς προσφοράς. Παρ' όλα αυτά, οι πρόσφατοι Ολυμπιακοί Αγώνες απέδειξαν σε όλους με τον πιο σαφή τρόπο, ότι οι Έλληνες συ στρατεύονται εθελοντικά και δίνουν τον καλύτερο εαυτό τους, για την επιτυχία ενός κοινού σκοπού. Εδώ όμως θα πρέπει να επισημάνω και ένα συγκεκριμένο κίνδυνο: δεν θα πρέπει οι Ολυμπιακοί Αγώνες να θεωρηθούν ως η αρχή και το τέλος της σχέσης των Ελλήνων με τον εθελοντισμό. Δεν θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε το συγκεκριμένο γεγονός, ως την ολοκληρωτική εκπλήρωση του χρέους μας προς την έννοια της «εθελοντικής προσφοράς». Αντιθέτως, πρέπει να θεωρηθεί ως η αρχή για τη συνολική αλλαγή της νοοτροπίας μας. Το να προσφέρεις, το να συμβάλεις σε μια συλλογική δράση και το να συμμετέχεις με ανιδιοτέλεια σε ένα θετικό σκοπό, οφείλει να αποτελεί μια συνολική, διαρκή και μόνιμη πρακτική της καθημερινής ζωής.
Πιστεύετε πως ο εθελοντισμός ενισχύει την ποιότητα της Δημοκρατίας στον τόπο μας και με ποιο τρόπο;
Μια κοινωνία αλληλεγγύης, μια κοινωνία υποστήριξης των αδυνάτων και μια κοινωνία πρόνοιας για τους μη προνομιούχους, αποτελούν απλά «διαφορετικές ποιότητες» αλλά την ίδια την πεμπτουσία, το νόημα και το στόχο της Δημοκρατίας. Εάν από τις έννοιες αυτές, αφαιρέσεις την εθελοντική προσφορά, την αλληλοβοήθεια και τα αλτρουιστικά κίνητρα, τότε μένουν κενές περιεχομένου. Η Δημοκρατία, δεν αποτελεί μια «τεχνική» και «στεγνά» πολιτική έννοια αλλά ένα ολόκληρο πλαίσιο κοινωνικής συνύπαρξης στην καθημερινότητα. Είναι μια έννοια η οποία αφορά πρωτίστως τους ίδιους τους Πολίτες και όχι κάποιο απρόσωπο σύστημα διαχείρισης της όποιας εξουσίας. Επομένως, δεν θεωρώ ότι ο εθελοντισμός αποτελεί απλό έναν παράγοντα βελτίωσης της ποιότητας της Δημοκρατίας αλλά ένα στοιχείο που έχει να κάνει, με αυτή την ίδια την έννοια της ύπαρξη της.
Γιατί, κατά την άποψη σας, η έννοια της προσφοράς, χωρίς κάποιο άμεσο υλικό όφελος δεν είναι μόδα στην εποχή μας; Πιστεύετε ότι ζούμε σε μια εποχή με έντονα στοιχεία του ωφελιμισμού και του προσωπικού συμφέροντος;
Δεν θα ήθελα να κάνω χωρίς δεύτερη σκέψη, μια παραδοχή όπως αυτή. Είναι γεγονός ότι η εποχή μας έχει - ορθώς κατά τη γνώμη μου - χαρακτηρισθεί ως «εποχή διακινδύνευσης και ανασφάλειας». Σε ένα τέτοιο κλίμα, είναι λογικό οι άνθρωποι να απομακρύνονται από αξίες και ιδεολογίες και να στρέφονται σε περισσότερο ωφελιμιστικές πρακτικές, οι οποίες ενδεχομένως να μπορούν να τους εγγυηθούν καλύτερες συνθήκες διαβίωσης. Σε όλα αυτά βέβαια, θα πρέπει να προσθέσουμε και το γεγονός ότι εξελίξεις όπως η παγκοσμιοποίηση και η αλληλεξάρτηση των διεθνών οικονομιών, δημιουργούν στον άνθρωπο μια αίσθηση ότι τα «πράγματα τον ξεπερνούν», ότι είναι πολύ μικρός και πολύ αδύναμος για να αλλάξει κάτι, γιο να κάνε» τη διαφορά. Η εμπορευματοποίηση των πόντων επίσης, είναι αυτή που δημιουργεί «μόδες», όχι μόνο σε υλικά αντικείμενο αλλά και σε συμπεριφορές. Αυτά είναι δεδομένα που δεν μπορεί να τα αμφισβητήσει κανείς σίγουρα. Όμως δεν ανήκω στους ανθρώπους που πιστεύουν ότι οι ιδεολογίες, οι αξίες και τα ιδανικά έχουν πάψει εντελώς να υπάρχουν στη σύγχρονη εποχή. Πιστεύω ότι υπάρχουν, αλλά με διαφορετικές ποιότητες, εντάσεις και μορφές. Προσωπικά θα με υποψίαζε πολύ, εάν ο εθελοντισμός ήταν «μόδα» και μάλλον δεν θα μου άρεσε, για έναν πολύ απλό λόγο γιατί θα είχε περιορισμένη διάρκεια, θα αντιμετωπίζονταν με όρους «μόδας» και πολύ σύντομα θα ξεχνιόνταν από όλους. Ο εθελοντισμός είναι μια νοοτροπία η οποία για να έχει νόημα και αποτέλεσμα, οφείλει να βιωθεί πρώτα σε προσωπικό επίπεδο. Και με την έννοια αυτή, ο καθένας μπορεί να προσφέρει, ο καθένας μπορεί να συμβάλει σε μια συλλογική δράση και ο καθένας τελικά μπορεί να κάνει κάτι -όσο μικρό κι να είναι αυτό - για να αλλάξει τον κόσμο γύρω του. Ο εθελοντισμός ανήκει σε εκείνη την κατηγορία αξιών, οι οποίες έχουν διαχρονική και απόλυτη βαρύτητα. Ανήκει στις αξίες εκείνες, οι οποίες αποτελούν την κινητήρια δύναμη της ανθρωπότητας για να προχωρά μπροστά.
Δεν Θα έπρεπε οι καλλιτέχνες, που καθημερινό έρχονται σε επαφή, επηρεάζουν πολύ κόσμο κι αποτελούν πρότυπα, να δίνουν το παράδειγμα για τον εθελοντισμό; Με πιο τρόπο μπορεί να γίνει αυτό;
Ξέρετε, η απάντηση σε αυτή την ερώτηση δεν είναι τόσο απλή όσο φαίνεται. Κατ' αρχή, δεν θα ήθελα να περιορίσω το θέμα μόνο στους καλλιτέχνες αλλά σε κάθε άτομο που η δραστηριότητα του το κατατάσσει στην κατηγορία των «δημοσίων προσώπων». Εδώ όμως θα πρέπει να ληφθεί υπόψη και η σχέση που υπάρχει μεταξύ Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης και «δημοσίων προσώπων». Πρόκειται για μια σχέση «δούναι και λαβείν»: το μεν «δημόσιο πρόσωπο» χρειάζεται τη δημοσιότητα, τα δε Μέσα χρειάζονται περιεχόμενο. Μέσα στο πλαίσιο αυτό, δεν είναι» λίγες οι φορές που γίνονται και προβάλλονται γεγονότα, μόνο και μόνο για λόγους επικοινωνίας, χωρίς κανένα περαιτέρω ουσιαστικό νόημα. Έχοντας υπόψη λοιπόν αυτά, συμφωνώ απόλυτα να προβάλλονται οι εθελοντικές ενέργειες «δημοσίων προσώπων», εάν ο στόχος είναι η ευαισθητοποίηση, η ενημέρωση και η κινητοποίηση της κοινής γνώμης για ένα παρόμοιο σκοπό. Διαφωνώ όμως απόλυτα, με τη λογική του να αποτελεί η εθελοντική προσφορά την «εύκολη λύση» για τη διαφήμιση ή την προβολή των «δημοσίων προσώπων». Και διαφωνώ γιατί παρόμοιες πρακτικές, απαξιώνουν το ουσιαστικό νόημα τέτοιων, θετικών κατά τα άλλα, ενεργειών, Πιστεύω ότι π εθελοντική προσφορά αποτελεί ένα «αφανές προσωπικό κεφάλαιο» για τον καθένα μας. Και η ανιδιοτέλεια της προσφοράς αυτής - και μιλάω για κάθε είδους ανιδιοτέλεια -αυξάνει και πολλαπλασιάζει τη σημασία και την αξία της. Είναι πολύ λεπτή η γραμμή που προστατεύει και διαχωρίζει την πραγματική και ουσιαστική αξία του εθελοντισμού και της ανιδιοτελούς προσφοράς, από τον ευτελισμό της στο βωμό της δημοσιότητας και της προσωπικής προβολής. Θεωρώ ότι είναι χρέος κάθε «δημόσιου προσώπου» να μην περνάει τη γραμμή αυτή.
|
| |
|
|
